Dana 21. marta 2026. godine, u Beogradu, u prostoru Hotel N, održan je prvi marginalistički naučno-stručni skup pod nazivom „Republika duha“, u organizaciji Emoracio centra. Ovim skupom načinjen je važan iskorak u razvoju marginalizma kao pristupa koji ne posmatra marginu isključivo kao društvenu skrajnutost, već kao mesto nastajanja ideja, iskustava i promena.
Ideja i značaj skupa
Skup je okupio autore iz različitih oblasti psihologije, sociologije, umetnosti i filozofije sa zajedničkom namerom da promišljaju marginu kao višeslojni fenomen. Poseban doprinos teorijskom utemeljenju marginalizma dali su radovi inspirisani pristupom prof. dr Dražen Pavlica, koji marginu sagledava iz više međusobno povezanih perspektiva, ukazujući na njen razvojni, saznajni i vrednosni potencijal. U tom smislu, marginalizam se ne postavlja kao nova ideološka pozicija, već kao osetljivost za ono što nastaje na ivici, u čoveku, odnosu i društvu.
Program i tok skupa
Tokom celodnevnog programa predstavljeno je ukupno 14 od ukupno 15 radova, uz jasno strukturisan raspored izlaganja i prostor za razmenu mišljenja. Teme izloženih radova mogu se preciznije sagledati kroz različite aspekte marginalizma koje je teorijski razradio prof. dr Dražen Pavlica, pri čemu svaki od radova doprinosi osvetljavanju pojedinih dimenzija margine.
U tom smislu, radovi iz zbornika mogu se prepoznati u sledećim marginalističkim poljima:
- psihoantropološko i gnoseološko polje, kroz radove koji se bave unutrašnjim iskustvom i razvojem na margini, poput tekstova o marginalističkoj vertikali i psihoterapijskom radu (Petar Jeknić, Teodora Slavković, Nataša Ristić Velimirović)
- egzistencijalno i socioantropološko polje, u radovima koji osvetljavaju život na margini kroz zavisnost, beskućništvo i društvenu isključenost (Borivoje Todorović, Igor Mitrović)
- aksiološko i filozofskoantropološko polje, kroz tekstove koji preispituju vrednosti, identitet i ličnu transformaciju (Marija Šaponjić, Ružica Azdejković)
- estetičko i kulturološko polje, kroz umetničke i izražajne forme marginalnog iskustva, uključujući kreativne radionice, muziku i umetnički rad sa marginalizovanim grupama (Olivera Pantelić, Jelena Stojković)
- potkulturno i subverzivno-ironijsko polje, kroz analizu rok i pank kulture, kao i njihovog odnosa prema društvenim strukturama moći (Žana Nenadović, Strahinja Pantić)
- političko-etičko i subverzivno polje, kroz promišljanje savremenih društvenih kretanja i protesta kao marginalističkog fenomena (Filip Jeknić)
- kulturološko-filološko polje, kroz tumačenje marginalizma iz ugla jezika i književnosti (Aleksandra Stanković, Vuk Conić)
- ekološko polje, kroz radove koji se bave odnosom čoveka i prirode na margini sistema (Olivera Vranić, Milena Milosavljević Karović)
Na taj način, zbornik pokazuje da marginalizam nije jedinstvena teorijska linija, već mreža međusobno povezanih perspektiva, koje se prostiru od ličnog iskustva i psihoterapije, preko umetnosti i kulture, do društvenih i ekoloških pitanja.
Na taj način, skup je potvrdio da marginalizam nije jednoslojna teorija, već polje u kojem se susreću različite discipline, iskustva i načini razumevanja sveta. Pored izlaganja, skup je bio prostor susreta i dijaloga, u kojem su se teorijski uvidi prirodno preplitali sa iskustvom. Sve izložene radove možete pogledati ovde.
Zbornik radova
Jedna od posebnosti ovog skupa jeste činjenica da je zbornik radova pripremljen i odštampan pre samog događaja. Zbornik pod nazivom „Zapisi sa margine: Zbornik radova Prvog marginalističkog naučno-stručnog skupa ‘Republika duha’“ sadrži 15 radova i predstavlja prvi sistematičniji pokušaj objedinjavanja marginalizma kao teorijskog i praktičnog pristupa.
Atmosfera i poruka
Skup je protekao u radnoj, ali otvorenoj i podržavajućoj atmosferi, koja je omogućila učesnicima da iznose i nedovršene misli, dileme i lična iskustva, upravo ono što često ostaje van okvira klasičnih naučnih skupova. Na taj način, „Republika duha“ nije bila samo konferencija, već i prostor u kojem je marginalizam počeo da se živi, a ne samo da se definiše.
Dalji razvoj
Ovaj skup predstavlja početak šireg procesa koji uključuje:
- dalje razvijanje marginalističkog pristupa u različitim poljima društvenog delovanja
- organizovanje budućih skupova i okruglih stolova
- pokretanje časopisa „Republika duha“ kao esejističkog i kulturnog prostora
Zaključak
Prvi marginalistički naučno-stručni skup „Republika duha“ potvrdio je da postoji potreba i spremnost da se margina razume na dublji i stvaralački način. U tom smislu, ovaj događaj nije samo završen, on predstavlja početak jednog procesa koji tek treba da dobije svoj puni oblik.